Falënderoj nga zemra Mustafë Xhemailin për artikullin e dërguar

Mustafë XHEMAILI:

DERVISH SHAQA

–     ZËDHËNËS I KËNGËS FOLKLORIKE SHQIPTARE

Kur ta kthyem moj Kosovë shpinën,

E lam borë e gjetëm dimën.

Dervish Shaqa, vdiq më 14 prill 1985, në moshën 71 vjeçare, në spitalin e Durrësit. Mirëpo, në këtë vit vdekja e tij nuk u shënua ose u shënua shkarazi në kronikat e kohës, si një vdekje e zakonshme e një emigranti të zakonshëm, në një shtet të huaj! Vdekjen e rapsodit e mbuloi vdekja bombastike e Enver Hoxhës. Zhurma e madhe propagandistike, betimet e shqiptarëve në emrin e Hoxhës dhe rrugës së tij të lavdishme!

Por, Baca Dervish, nuk vdiq! Vdekjen e tij, nuk mundi ta mbulojë as vdekja e diktatorit të Shqipërisë dhe propaganda infantile e kohës. Kënga e tij ishte e famshme, sepse Kosova ishte e famshme me bëmat për lirinë dhe luftën kundër Serbisë pushtuese. Sepse, qe Dervish Shaqa një artist i vërtetë i këngës, një rapsod i mrekullueshëm i këngës folklorike të kombit. Prandaj në 15-Vjetorin e vdekjes së tij, ky doajen i këngës përkujtohet me pietet.

Dervish Shaqa mbylli sytë, e zëri i tij u ndal 15 vjet më parë. Bacë Dervishi, ky burrë që aq hije i kishte plisi i bardhë, këmisha e bardhë si bora, që aq hije i pati ndeja dhe kënga, pas të cilit nuk doli një i dytë që t'i afrohet në institucionin e tij të këngës folklorike, pat ardhur në jetë në fundin e dekadës së parë të shekullit. Këtu ishte edhe fillimi e vitit të robërisë serbe, robëri që plagosi zemrën dhe fëmijërinë e tij. Lluka e Epërme, katund afër Gjakovës ishte djepi i tij. Djep, mahnitshëm i rrethuar nga këngët e legjendat. Lluka e Epërme ishte vend transit që priste e përcillte malësorë e luftëtarë, hallexhinj dhe këngëtarë, heronj që lidhnin plagët e niseshin për Malësi të Gjakovës apo për Rugovë e Drenicë për të bërë diçka për lirinë.

Kënga e sharkia ishin pjesë e jetës këtu ndërsa për Dervish Shaqën u bënë krejt jeta. Dhe janë sharkia e kënga të cilat e bënë që në rini të njohur, e bënë ndër vite të pavdekshëm.

Në odat e burrave, në logjet e kuvendeve, në karvanin e bardhë të dasmorëve si valët e Drinit të Bardhë, zëri i tij ndillte krenari e optimizëm, ushqente dashuri për liri e urrejtje për pushtuesit, jo vetëm në Rrafshin e Dukagjinit, por në tërë Kosovën.

Hajmedet ç'ka kanka kanë

Na ra shkjau n'katër anë

N'katër anë hajmedet

Po i pret hallkin n'oborr t'vet... 

Kështu fillon kënga e gjatë 12 minutëshe për Prekazin dhe Ahmet Delinë, Ahmet Delinë që i thërriste të birit:

Çohu Mursel t'kapim sakicat

Tu Halilat janë hi komitat.

Ishte pikërisht atdhetarizmi, shpirti kryengritës, shprehur edhe në këngën e tij për ç`gjë ai vihet në shenjë, ndiqet. Kështu gjatë aksionit famëkeq të armëve, që Serbia zbatonte kundër shqiptarëve, u tentua të burgoset edhe Dervish Shaqa. Në dasmën e Demë Isuf Thaçit, hyn Ahmet Isufi dhe e lajmëron Dervishin se policia serbe është duke ardhur që ta arrestojë. Ai, bashkë me Demush Nezirin lëshuan dasmën u përshëndetën me familjet e tyre dhe arratisen në Shqipëri. Ishte viti 1956.

Aq mall u ngjallte fjala Shqipëri, mall dhe ëndrra të bardha vëllezërve kosovarë! Ata u zhgënjyen shpejt kur u trajtuan ashpër në Shqipëri, u quajtën emigrantë jugosllavë, u izoluan, u përgjuan, u burgosën.

Diktatura komuniste në Shqipëri nënshkroi një traktat shqiptaro-jugosllav, mbi të arratisurit nga një shtet në tjetrin. Ata që kalonin kufirin e kërkonin strehim politik andej e këtej kufirit shqiptaro-shqiptar, ktheheshin. Pra, kosovarët binin në duart e kasapëve serbë dhe i priste Goli Otoku ose vdekja. Këtë realitet tragjik e denoncon ashpër Dervish Shaqa me këngën e tij të njohur "Kur ta kthyem moj Kosovë shpinën".

Përmes kësaj kënge, me një histori kaq të dhembshme, me një denoncim kaq tronditës, u përcillet si kujtesë e zezë brezave që nga koha e Luftërave Ballkanike dhe kryengritjet shqiptare, të fillimit të shekullit, pra të viteve 1909-13. Kjo këngë e mirënjohur ishte e krijuar për refugjatët dhe të shpërngulurit nga Kosova e këtyre luftërave. Të ikurit e luftës nga Kosova në Shqipëri gjetën jo vetëm borën por edhe dimrin, dimrin e egër të Mbretërisë së Zogut. Ashtu, e gjetën dimrin e egër edhe Dervish Shaqa me shokë dhe familje të tjera kosovare në rezervatin e quajtur Rrashbull, në Shqipërinë socialiste të Enver Hoxhës.

Imazhi i kësaj kënge tragjike u prish (për të mirë), vetëm në kohën e luftës së Kosovës, të vitit 1998-99, kur Shqipëria postkomuniste, priti mbi gjysmë milioni vëllezër kosovarë të ikur nga lufta dhe i strehoi e i mbajti në mënyrë shembullore.

Tragjizmin e këngës, me pasion të veçantë e këndoi Dervish Shaqa. Vetëm nga ai u bë e njohur në përmasat e tilla të një kënge lapidare, e cila ende ndihet fuqishëm, sepse ajo është një vepër e vërtetë artistike. Aty përmblidhet vuajtja njëshekullore e shqiptarëve të persekutuar, të gjymtuar, të ndjekur, të traumatizuar nga stuhia e diktaturave që u përplasën mbi Ballkanin, mbi shqiptarët.

Kur ta kthyem moj Kosovën shpinën

E lam borë e gjetëm dimën.

Me brengë në zemër, mërgimtar në Atdheun e vet, ai orë e çast mendjen e kishte tek Rrafshi i Dukagjinit, tek Kosova dhe heronjtë e saj. Pat jetuar një jetë pa kurrfarë përkrahjeje bashkë me kosovarët e tjerë në Rrashbull të Durrësit. Mallin dhe dashurinë e madhe për vendlindjen e këngën popullore historike kosovare, Dervishi me Demush Nezirin e të tjerë, i shprehën me krijimin e grupit të tyre, i njohur dhe i mirëpritur nga publiku në gjithë Shqipërinë.

Deri pak para se të vdiste Dervish Shaqa këndoi. "Plot 60 vjet- thoshte ai- kam këndue e kjo më ka mbajt gjallë ".

Pasvdekja e Bacë Dervishit ishte e veçantë. Ai la pas dokumentin më të cilin u bë i famshëm - zërin e shpirtin e tij. Me zërin e tij në radiokasetë, ashtu si me emrin e tyre, mërgimtarët kosovarë të shpërndarë nëpër botë ushqyen veten dhe dashurinë e mallin për vendlindjen. Duke ua kujtuar historinë, zëri i Bacës i ftonte çdo mbrëmje në provimin e besnikërisë ndaj Kosovës e lirisë.

Bacë Dervishi e dinte që njerëzit rreth tij ishin, si edhe ai, të etur për pak gëzim, ndaj ulej dhe me atë gotën e rakisë përpara, tirrte bukurinë e papërsëritshme - këngën.

Me atë pamjen burrërore, u lëshonte njerëzve përreth një buzagaz karakteristik. Pastaj hidhte vështrimin larg. Sikur kërkonte midis historisë, midis tymit të betejave, deri në thellësi të shekujve, heroin e tij. E sillte nga harrimi, e nxirrte atë nga anonimati. Davariste me këngën e tij mjegullën e historisë e na dilnin ata njerëz krenarë herë-herë me armë të bardha, herë-herë me nëntë plagë në trup, e, herë-herë si drangoj. Por, përherë me mesazhin e lirisë e të Atdheut, në gojë, në ballë, në zemra, në veprime. Në këtë rast, Bacë Dervishi, bëhej një zëdhënës i pazëvendësueshëm i historisë. Ai, u ngrinte kështu atdhetarëve të shquar, me këngën e tij, një monument të pavdekshëm.

Bajraku i Zeqirit,

S'po doket prej timit.

Hajde, hajde Zeqir Llaushe

Tre llogore n'gjak i mbushe...

Herë-herë bacën e kapte një hije trishtimi. Gishtat lëshoheshin si pa komandë mbi telat e sharkisë. Duket e kishte radhën një dashuri e madhe e përmasave shekspiriane. Nga zëri e shpirti i tij si valë të shqetësuara Drini, dilnin rënkimet e të dashuruarve të pafatë, të dashuruarve tragjikë:

N'drrasë të vekit kush po kan?

Kan syzeza për jaran.

Tanë po e tha' dushkun në mal,

Gur' e dru po i shtje' n'gjynah

Nuk po e le verën me dalë.

E kështu, Bacë Dervishi, Dervish Shaqa, na la fisnikërinë e tij dhe këngën, na la emrin e artistit dhe të shqiptarit të madh.

Pasvdekja e njeriut, e sidomos e artistit vjen duke u endur si një qilim i mahnitshëm, fragmentet e të cilit formojnë veprën e jetën njerëzore. Kështu edhe për bacë Dervishin. Janë qindra episode, janë mijëra vargje e këngë që kanë dalë të mrekullueshme nga zëri i tij... Por unë, siç e kam në mend, pjesët e jetës e dëshmive për të do t'i tregoj në një libër të plotë. Ndërsa tash këtu po e tregojmë vetëm këtë episod. E sollën në fundmajin e vitit 1999 nga Kosharja, vëllezërit Ilir e Ismail Buçpapaj, gazetarët e kameramanët që regjistruan një betejë të luftëtarëve të UÇK-së, kundër forcave serbe. Hysen Berisha, një komandant i njohur i UÇK-së, në mes të flakëve dhe tymit, zallamahisë së betejës për liri, u flet me këngë ushtarëve të tij. Dhe, është kënga e Dervish Shaqës. Melodia dhe fjalët. Heroi i këngës, Haxhi Gashi, një hero i këtyre krahinave, i cili para skuadrës së ekzekutimit thërriste:

Me ma hjekë mue kët shami,

Se nuk jam anadollali,

Jam shqiptar, jam rritë n'Shqipni

Due me i pa plumat me sy!

Dhe në vazhdim, të melodisë dhe fjalëve të këngës historike, urdhrin për sulm mbi ushtarët armiq serbë, komandant Berisha, e thur me vargjet e reja për mikun dhe komandantin, Agim Ramadanin, i cili ra në një betejë më 10 maj 1999, në luftën për thyerjen e kufirit shqiptaro-shqiptar në Koshare. Amaneti i Agimit dhe agimave të Kosovës, që këto male mos t'i lëshohen më kurrë Serbisë - u mbajt. U mbajt, bile, u përcoll edhe me melodinë e pavdekshme të Dervish Shaqës. Pra, Bacë Dervishi ecën nëpër kohëra dhe luftërat për liri, bashkë me Kosovën. Luftëtarëve dhe heronjve të saj, në vend të luleve, u vendos te koka e varreve nga një këngë si nga një kurorë. Në pamundësi për t'i parë heronjtë e rinj të Kosovës, në pamundësi për ta parë Kosovën të çliruar, të lirë.

Pjesë e fjalës së rapsodit Dervish Shaqa e nxjerrë nga një bisedë audiofonike, në vitin 1982, në Rashbull:

U baj të fala kangëtarëve në Kosovë

"As melodia, as zâni. Te kangëtari luen rol fjala. Ate duhet me qitë si kokërr. Me menue mirë. Njerëzve, që janë aty, tue ndigjue atë ngjarje të kângës, duhet me jau' prue e me i dhanë aq fuqi fjalës, dhe kthjelltë me e marrë vesh pop'lli at ngjarje. Për shem'ull:

Hajde, hajde Oso Kuka

Po t'flet fjala po t'kallxon doka

Ti je le sokol i malit

Mor t'i je pika e djalit.

Kangëtari âsht ai që i jep pop'llit trimni. Dhe, kangëtari duhet vet me kan trim. Jo që duhet me kan, po âsht vet trim. Nuk âsht e kollajshme me dal e me kan para njëmijë-dymijë vetave. Se t'kqyrin dymijë sy e dymijë krena kthehen nga ti! Âsht bukur e zorshme. Edhe kangëtari âsht guximtar.

U baj të fala atyne kangëtarëve në Kosovë për kët punë. Kur ta knojnë kângën, fjalën ta knojn e ta qesin kokërr. Që ta kuptojnë të gjithë e t'i ipet dëgjuesve yshtah, si me atë kângën luftarake, ose me kângën humoristike, ose me kângën e dashnis."

Jetëshkrimi dhe veprimtaria e Dervish Shaqës në Kosovë

Familja e Dervish Shaqës nga Lluka e Epërme e Deçanit është një familje atdhetare dhe mjaft e njohur e kësaj ane.

Babai i Dervishit, Shaqë Rama, ishte një burrë trim i Rrafshit të Dukagjinit, i cili kishte marrë pjesë në disa luftëra kundër serbëve dhe malazezëve. Ndërsa nëna e tij ishte bijë e familjes së njohur të Vokshëve të rrethinës së Gjakovës. Pra, Dervishi ishte nip i Sylejman dhe Asim Vokshit, nga Vokshi i Gjakovës.

Dervish Shaqë Rama, lindi më 5 maj 1910. Si fëmijë ai u rrit në një kamje të mirë dhe pa brenga.

Dervish Shaqa nisi të këndonte kur ishte nëntë vjeçar. Çiftelinë ia mësuan babai dhe mixha Xan Rama. Lluka e Epërme njihej për burra trima dhe për odat e mira që kishte. Prandaj në Rrafshin e Dukagjinit, katundi i Dervishit njihej për pritësa bujarë në krye me babain e Dervisht, Shaqë Ramën, Smail Ramën (Tahirukaj), Uk Kaçorrin dhe disa të tjerë.

Dërvishi Shaqa kreu vetëm katër klasë të shkollës fillore. Për atë kohë nuk ishte pak për Dervishin sepse shkrimleximi i mundësoi të lexojë më shumë dhe të merret edhe me këngën e shkruar. Kur ai mbushi 20 vjet u bë një këngëtar shumë i dëgjuar në Rrafshin e Dukagjinit, madje edhe më gjerë në Kosovë. Mund të thuhet lirisht se Dervishi nëpër odat e Dukagjinit e kreu shkollën e tij të vërtetë - universitetin e jetës. Nëpër këto oda ai ndejti shpesh dhe gjatë me burrat e mençur të kohës si me Tafil, Ali e Asllan Boletinin, me Bajraktarin e Vranocit, Demali Pozharin, Xhafer Devën e të tjerë.

Dervishi kishte kontakte më të shpeshta me familjen e Isa Boletinit, e sidomos me Asllan Boletinin, i cili ishte prefekt në Prefekturën e Prizrenit. Më 1937, Dervish Shaqën Asllan Boletini, e fut në punë si gardian burgu në burgun e Prizrenit. Mirëpo, pas 6 muajsh atë e heq, për shkak se në burgun e Prizrenit kishte bërë disa gabime dhe shkelje të punës! Gardiani Dervish Shaqa nga burgu i Prizrenit i kishte liruar disa shqiptarë, të cilët ishin burgosur për shkaqe dhe motive politike. Për t'i humbur arsyet dhe gjurmët e këtyre veprimeve, Asllan Boletini, Dervishit i krijon mundësinë të arratiset në Tiranë. Ai edhe atje rastisë që të punojë përsëri gardian burgu në burgun e Tiranës. Por edhe nga ky burg ai liron dy shqiptarë që ishin burgosur për veprimtari kundër fashizmit dhe qeverisë së Ahmet Zogut. Kësaj radhe situata e tij ishte e keqe sepse u zbulua se e kishte bërë me qëllim një veprim të tillë. Mirëpo, Dervishi këmbënguli te drejtori i burgut të Tiranës se, nuk dinte gjë për arratisjen e atyre shqiptarëve nga burgu, sepse kishte qenë i pirë dhe i bërë tapë me alkool!

Në këtë mënyrë përfundoi dhe shpëtoi përgjithmonë Dervishi nga "profesioni" si roje burgjesh dhe në fund të vitit 1939 u kthye në Kosovë, për t'iu kthyer këngës të cilën vazhdoi ta krijojë, këndojë dhe interpretojë edhe më me zjarr.

Dervish Shaqa shkonte shpesh në Gjakovë, në lagjen e familjes Vokshaj, nip i së cilës ishte. Qytetin e donte shumë për hirë të Bajram Currit dhe Sylejman, Beqir, Asim e Bije Vokshit. Aty njihte edhe familjen e Emin Durakut, të Hajdar Dushit e të Xheladin Hanës, familje të cilat i vizitonte shpesh. Në një mënyrë ai ishte i lidhur dhe jetonte një jetë të veçantë, shpirtërore, me këto familje të mëdha e të njohura të Kosovës. Më vonë ai do t'u kushtojë këngë dëshmorëve që dolën nga këto familje. Veçanërisht është e njohur kënga kushtuar Xheladin Hanës, të cilin e vrau UDB-ja.

Pas Luftës së Dytë Botërore, Dervish Shaqa, tashmë burrë i pjekur 35 vjeçar, u zgjodh nënkryetar i Komunës së Deçanit dhe hyri në Komisionin për Kooperativat e kooperativizimin në këtë komunë.

Më 1954, Qeveria jugosllave, filloi aksionin famëkeq të mbledhjes së armëve ndër shqiptarë edhe në Dukagjin. Pas aksionit të "Otkupit", ky ishte aksioni tjetër me radhë i cili me ashpërsi ra edhe mbi shqiptarët e njohur të kësaj ane. UDB-ja, e dirigjuar drejtpërdrejt nga Aleksandër Rankoviqi, ministri i brendshëm i Titos, burgosi Sadik Ramën nga Isniqi dhe Mehmet Hajdarin nga Irzniqi, me akuzë se kanë luftuar kundër malazezëve në luftën e njohur që ishte zhvilluar në Shekullar. Dervish Shaqës ia morën edhe shumë shokë të tjerë dhe vetëm ai mbeti i paburgosur.

Mirëpo, në vazhdimin e Aksionit të Armëve kundër shqiptarëve, më 1956 ishte në spikamë edhe Dervish Shaqa.

Policët kriminelë Bllazhe Bubiqiç, Kiloviç dhe një shqipfolës kriminel, Feta Gasha nga Prizreni, e kishin vënë në thumb Dervish Shaqën dhe shokët e tij me të cilët ai kishte lidhje të ngushta veprimtarie dhe shpirtrore. Kjo skortë famëkeqe kishte bërë edhe krime të tjera mbi shqiptarët dhe vazhdonte të bënte.

Dervish Shaqa dhe shokët e tij ishin të mirëinformuar se ata do të burgoseshin.

Kështu një natë lanë përgjysmë një dasmë në Llukën e Epërme dhe në mëngjesin e 8 marsit të vitit 1956, Dervish Shaqa, Adem Rama e Demush Neziri nga Lluka e Epërme dhe Isë Hoxha nga Batusha, u arratisën përgjithmonë në Shqipëri. Ai në Kosovë la gruan dhe dy fëmijë Aliun dhe Shpendin, la farefisin, la katundin e tij të dashur dhe me vete mori vetëm kujtimet dhe bagazhin e këngëve, të cilat e mbajtën gjallë deri në fund të jetës.

Në fillim, Dervish Shaqa nuk ishte shumë i njohur në Shqipëri, por ai shpejt ra në kontakt me Tafil Boletinin, Qerim Ukën e Ozdrimit, Shaban Salihun e të tjerë, të cilët ishin detyruar të ikin në Shqipëri sepse i kishte ndjekur UDB-ja për t'i arrestuar e vrarë.

Kur më 1958, Dervishi këndoi këngët e para në Radio Kukës, ju lajmëruan edhe shumë shokë të tjerë. Në mesin e atyre, që Dervish Shaqën e gjetën përmes këngës, ishin edhe dy shqiptarët, ish të burgosur politikë, të cilët ai i kishte liruar nga burgu më 1939, kur punonte si gardian në burgun e Tiranës. Dy ish të burgosurit e liruar nga Dervishi, tashmë, ishin bërë ministra në Qeverinë e Shqipërisë së pasluftës.

Bashkë me babën, donin t'ia vrisnin edhe këngën

(Rrëfimi i Shpend Shaqës për babain)

Të flasësh për babën, fillon rrëfimin e vet Shpend Dervish Shaqa, për mua është një kënaqësi e madhe. Mua më ka rritë kënga patriotike e babës, kënga e tij lirike dhe kënga e dashurisë. Në këngët e tij u futa dhe u strehova posi në gjirin e babës. Më vonë unë i mësova dhe, vazhdimisht, i kam kënduar dhe i këndoj këngët e tij. Baba ishte gjallë por ai më mungoi tërë jetën. Dervish Shaqa u rrit në Kosovë dhe vdiq në Shqipëri, si një rapsod i madh i këngës, një rapsod i kombit. Nëna ime më tregonte shpesh herë për babën se kur u linda unë, Shpendi, baba kishte shtënë tri herë me pushkë duke ma lanë emrin Shpend, sepse ai e donte shumë Mehmet Shpendin, të cilit edhe i këndonte këngë. Kur kishte lindur Aliu, vëllau im, kishte shtënë tri herë me revole dhe ia kishte vënë emrin Ali, spese e çmonte shumë Ali Kelmendin.

Nëna ime më së shumti ma ka përsëritur ngjarjen e natës së arratisjes së Dervish Shaqës për Shqipëri. Më 4 mars 1956, dasma e Demë Isuf Thaçit në Llukë të Epërme, ishte dasma e tij e fundit për të kënduar për dasmorët. Ai kishte marrë lajmin e sigurt se të nesëmen, pra më 5 mars 1956, duhej të ikte nga Kosova se do ta arrestonin e do ta burgosnin, dhe jo vetëm këtë por edhe Demush Nezirin dhe Adem Ramën. Ai na donte shumë mua e Aliun. Pasi kishte ngrënë darkë në dasmë, kishte shkuar te kuzhinierët, e kishte marrë një pjatë dhe u kishte thënë, ma mbushni këtë pjatë me mish t`ua çoj Shpendit e Aliut. Nëna tregonte se erdhi Dervishi me pjatën me mish dasme në duar dhe na i kishte dhënë duke na përqafuar me lot në faqe. Syla, vëllau i babës, e kishte hetuar që po qante dhe i kishte thënë se për djemtë mos u mërzit. Në këtë moment e kishte parë edhe fqiu ynë, Zenun Ademi, e kishte përqafuar dhe i kishte uruar rrugë të mbarë, duke ia dhënë një palë këpucë të reja, të cilat i kishte blerë po atë ditë në pazarin e Pejës. Ata ishin shokë të mirë dhe duke u përqafuar qanë me lotë për njëri-tjetrin. Na kishte përqafuar me mall neve djemëve. E kishte parë e përshëndetur për herë të fundit gruan e tij, nënën tonë, që aq shumë pastaj vuajti në jetë. Pastaj babai u kthye në odën ku bëhej dasma. Aty këndoi deri në mesnatë. Nata e tij e fundit në Kosovë dhe kënga e tij i bëri dasmorët të mallëngjehen aq shumë sa ata derdhën lotë me dhembje duke u ndarë me te. Ata sikur e ndjenin se ajo ishte ndarja e fundit me këngëtarin e tyre të dashur, bashkëkatundarin e tyre të mirë, rapsodin e Kosovës martire. 

Në orën 24, babai e ndërpreu këngën në odën e dasmorëve, u përshëndet me ta, për t'u mos u parë e takuar kurrë më! Ai e kishte një shok tjetër në shtëpinë e Smajlëve, djalin e Sokolit, Mic Sokol Smajlin, i cili e dinte gjithë punën e Dervish Shaqës. Ai e përgatiti për udhë në Shqipëri, sepse ishte borë e madhe dhe acar i fortë i atij viti të keq 1956, kur unë dhe vëllau im mbetëm pa babë e Kosova pa rapsodin Dervish Shaqa.

Pas një jave, që u arratis baba me shokë, milicët Bubiqiç, Kilovica dhe Feta Gasha, erdhën në shtëpinë tonë dhe e arrestuan vëllain e babës, Sylën. E dërguan në polici me gjithë familjen e tij. Pas torturave Sylë Shaqën, Zenun Ademin e Isë Xanin, policia i lidhën këmbë e duar dhe i lanë tri ditë para stacionit të policisë në Deçan. Nga torturat që iu shkaktuan, pas dy vitesh vëllai i babës, Sylë Shaqa vdiq. Para se të vdeë, ai deklaroi vetë se po vdiste nga torturat që ia kishte bërë krimineli Feta Gasha nga Prizreni.

Këngët më të njohura që i këndoi rapsodi Dervish Shaqa:

1.             Këngë për Bajram Currin

2.             Në dërrasë të vekut kush po kanë

3.             Kënga e Mihanes 

4.             56-ta sene kur ka hi

5.             Këngë për Xheladin Hanën

6.             Këngë për Rifat Berishën

7.             Moj e mira në derë të stanit

8.             Boll e mirë n'at stanisht

9.             Pyet Kosova për një çikë

10.           Priti djemtë e mymleqetit

11.           Këngë për Isë Boletinin

12.           Kënga e Nak Berishës

13.           Rrehi teli n'mymleqet

14.           Kësaj Kosove kurrë s'ju nda gazepi

15.           Krisi pushka te Rahoveci

16.           N'Kaçanik e deri n'Boletin

17.           Kënga e Ahmet Delisë

18.           Kënga e Nezir Llaushës

19.                Kënga e Shaban Polluzhës

20.              Kur ta kthyem moj Kosovë shpinën

(Bashkautor Ndue Ukcamaj)

Botoi revista e ilustruar „EKSKLUZIVE“, nr. 4, prill 2000 (f. 106-110)

m.xhemaili@bluewin.com

www.mustafe-xhemaili.com

_____________________________